سردرد عصبی چیست؟ علل، علائم و راههای درمان
سردرد یکی از شایعترین دردهایی است که تقریباً هر فردی در طول زندگی خود آن را تجربه میکند. در میان انواع مختلف سردرد، سردرد تنشی یا آنچه در زبان عامیانه به آن سردرد عصبی میگویند، شایعترین نوع است. این نوع سردرد برخلاف میگرن، معمولاً با علائم حسی مانند حساسیت به نور و صدا همراه نیست، اما میتواند به شدت کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد. در این مقاله به بررسی دقیق این نوع سردرد، علل، علائم و راههای مدیریت و درمان آن میپردازیم.
سردرد تنشی (عصبی) چیست؟
سردرد تنشی که نام علمی آن Tension-Type Headache (TTH) است، به عنوان یک درد ملایم تا متوسط شناخته میشود که اغلب حس یک نوار یا حلقهای تنگ در اطراف سر را ایجاد میکند. این سردرد معمولاً به تدریج شروع شده و به آرامی شدت مییابد. اگرچه این سردرد میتواند ناراحتکننده باشد، اما معمولاً مانع از انجام فعالیتهای روزانه فرد نمیشود.
این سردرد به دو دسته اصلی تقسیم میشود:
سردرد تنشی اپیزودیک (گاهبهگاه): این نوع سردرد کمتر از ۱۵ روز در ماه رخ میدهد. این اپیزودها میتوانند از ۳۰ دقیقه تا چندین ساعت یا حتی چند روز طول بکشد.
سردرد تنشی مزمن: این نوع سردرد برای بیش از ۱۵ روز در ماه و به مدت حداقل سه ماه یا بیشتر ادامه پیدا میکند. سردرد مزمن میتواند به طور جدی بر روی زندگی فرد، عملکرد شغلی و روابط اجتماعی او تأثیر بگذارد.
علائم و نشانههای سردرد عصبی
علائم سردرد تنشی معمولاً به صورت زیر هستند:
احساس فشار یا سفتی در دو طرف سر: این حس اغلب در پیشانی، گیجگاه یا پشت سر و گردن توصیف میشود.
درد مبهم، فشارآور و نه ضرباندار: برخلاف میگرن، درد در سردرد تنشی معمولاً به صورت ضرباندار نیست.
درد ملایم تا متوسط: شدت درد معمولاً از خفیف تا متوسط متغیر است.
عدم وجود علائم همراه: معمولاً تهوع، استفراغ یا حساسیت شدید به نور و صدا (فتوفوبیا و فونوفوبیا) در این نوع سردرد مشاهده نمیشود. اگر این علائم وجود داشته باشند، بسیار خفیف هستند.
سفتی و درد در عضلات گردن و شانهها: بسیاری از افراد مبتلا به سردرد تنشی از درد و گرفتگی در عضلات گردن و شانههای خود نیز شکایت دارند.
علل و عوامل محرک سردرد عصبی
با وجود پژوهشهای فراوان، علت دقیق سردرد تنشی به طور کامل مشخص نیست، اما اعتقاد بر این است که این سردرد با انقباض عضلات در سر و گردن مرتبط است. عوامل زیر میتوانند در بروز یا تشدید این نوع سردرد نقش داشته باشند:
استرس و تنش روانی: اصلیترین و شناختهشدهترین عامل محرک است. فشارهای کاری، مشکلات خانوادگی، اضطراب و نگرانی میتوانند باعث انقباض عضلات و ایجاد سردرد شوند.
خستگی و کمبود خواب: خواب ناکافی یا بینظمی در الگوی خواب میتواند باعث افزایش احتمال بروز سردرد تنشی شود.
وضعیت نامناسب بدنی: نشستن طولانیمدت در پشت میز با وضعیت نامناسب (قوز کردن)، کار با کامپیوتر یا نگاه کردن طولانیمدت به صفحه موبایل میتواند باعث فشار بر عضلات گردن و شانه و در نهایت سردرد شود.
تغذیه نامناسب: کمآبی بدن و یا عدم مصرف وعدههای غذایی به موقع میتواند به سردرد منجر شود.
فشارهای عضلانی: دندانقروچه در شب، جویدن زیاد آدامس و یا فشار بر روی فک میتواند عضلات صورت و سر را منقبض کرده و سردرد ایجاد کند.
عوامل محیطی: سر و صدای بلند، نور شدید، هوای سرد و یا بوی شدید برخی عطرها یا مواد شیمیایی ممکن است در برخی افراد محرک باشد.
تشخیص این نوع سردرد
تشخیص سردرد تنشی بر اساس توصیف علائم توسط بیمار و معاینه فیزیکی صورت میگیرد. معمولاً نیازی به انجام آزمایشهای تصویربرداری مانند MRI یا CT Scan نیست، مگر اینکه پزشک بخواهد علل جدیتر مانند تومور مغزی یا مشکلات عصبی را رد کند. پزشک ممکن است سوالاتی در مورد موارد زیر بپرسد:
زمان شروع و مدت زمان سردرد
تعداد دفعات و شدت سردرد
محل دقیق درد
عوامل محرک احتمالی
سابقه خانوادگی سردرد
درمان و مدیریت سردرد تنشی
درمان سردرد تنشی هم شامل روشهای دارویی و هم غیردارویی است. هدف از درمان، کاهش شدت و تعداد دفعات سردرد است.
۱. درمانهای غیردارویی
این روشها به خصوص برای سردردهای اپیزودیک و خفیف بسیار مؤثر هستند:
مدیریت استرس: تکنیکهای آرامسازی مانند مدیتیشن، یوگا، تمرینات تنفس عمیق و گوش دادن به موسیقی آرامبخش میتوانند به کاهش تنشهای روانی و عضلانی کمک کنند.
ماساژ: ماساژ عضلات گردن و شانهها میتواند به کاهش گرفتگی و درد کمک کند.
کمپرس سرد یا گرم: قرار دادن کمپرس سرد بر روی پیشانی یا کمپرس گرم بر روی گردن و شانهها میتواند به تسکین درد کمک کند.
فیزیوتراپی: برای افرادی که به دلیل وضعیت نامناسب بدنی دچار سردرد میشوند، فیزیوتراپی میتواند بسیار مفید باشد.
خواب کافی و منظم: رعایت بهداشت خواب و داشتن الگوی خواب منظم یکی از مهمترین راههای پیشگیری است.
ورزش منظم: فعالیتهای بدنی منظم مانند پیادهروی، شنا یا دویدن به کاهش استرس و بهبود وضعیت کلی بدن کمک میکند.
۲. درمانهای دارویی
برای سردردهای خفیف تا متوسط میتوان از داروهای بدون نسخه استفاده کرد:
مسکنهای ساده: داروهایی مانند ایبوپروفن (Ibuprofen)، ناپروکسن (Naproxen)، آسپرین یا استامینوفن (Acetaminophen) میتوانند در کاهش درد مؤثر باشند.
داروهای ترکیبی: برخی از داروها حاوی ترکیبی از مسکن و کافئین هستند که میتوانند اثر بیشتری داشته باشند.
توجه: مصرف بیش از حد و مکرر مسکنها میتواند منجر به سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو شود که خود نوعی سردرد مزمن است. بنابراین، مصرف داروها باید با مشورت پزشک و با دقت انجام شود.
برای سردردهای مزمن یا شدید که به درمانهای ساده پاسخ نمیدهند، پزشک ممکن است داروهای پیشگیرانه را تجویز کند، مانند:
داروهای ضد افسردگی سه حلقهای (TCA): این داروها مانند آمیتریپتیلین (Amitriptyline) در دوزهای پایین میتوانند به کاهش تعداد و شدت سردرد کمک کنند.
داروهای ضد تشنج: در برخی موارد خاص، داروهای ضد تشنج مانند توپیرامات (Topiramate) ممکن است تجویز شوند.
پیشگیری از این بیماری
بهترین راه برای مدیریت سردرد تنشی، پیشگیری از آن است. برخی از اقدامات پیشگیرانه عبارتند از:
شناسایی عوامل محرک: یک دفترچه یادداشت تهیه کنید و زمان، شدت، مدت و عوامل احتمالی سردرد خود را در آن ثبت کنید. این کار به شما کمک میکند تا عوامل محرک خود را بشناسید و از آنها دوری کنید.
مدیریت استرس: از تکنیکهای مدیریت استرس به صورت روزانه استفاده کنید.
بهبود وضعیت بدنی: هنگام نشستن و کار، وضعیت بدنی خود را اصلاح کنید. از صندلی ارگونومیک استفاده کرده و به طور منظم از جای خود بلند شوید و حرکات کششی انجام دهید.
خواب کافی: سعی کنید هر شب ۷ تا ۸ ساعت خواب با کیفیت داشته باشید.
تغذیه مناسب و منظم: از وعدههای غذایی منظم و کافی اطمینان حاصل کنید و آب به اندازه کافی بنوشید.
بیشتر بخوانید: بعد از عمل بینی چی بخوریم؟
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگرچه بیشتر سردردهای تنشی بیخطر هستند، اما در موارد زیر باید فوراً به پزشک مراجعه کنید:
سردردی که به طور ناگهانی و بسیار شدید شروع میشود (“بدترین سردرد زندگی من”).
سردرد همراه با تب، سفتی گردن، بثورات پوستی، گیجی یا ضعف.
سردردی که بعد از ضربه به سر رخ میدهد.
سردردی که با تشنج یا اختلال بینایی همراه است.
تغییر الگوی سردرد، به ویژه اگر قبلاً سابقه سردرد نداشتهاید.
نتیجهگیری
سردرد تنشی یا عصبی، یک بیماری شایع است که معمولاً به دلیل استرس و تنشهای عضلانی ایجاد میشود. با شناخت علائم و عوامل محرک و استفاده از روشهای درمانی و پیشگیرانه مناسب، میتوان این نوع سردرد را به خوبی مدیریت کرد و از تأثیرات آن بر زندگی روزمره کاست. اگر سردرد شما به صورت مکرر و شدید رخ میدهد، حتماً با یک پزشک یا متخصص مغز و اعصاب مشورت کنید تا علت دقیق آن مشخص شود و درمان مناسبی برای شما آغاز گردد.




