مهم‌ترین دلیل برای درمان فوری کمبود آهن در کودکان، جلوگیری از عوارض طولانی‌مدتی است که سلامت و آینده آن‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

۱. آسیب‌های دائمی به تکامل مغز و عملکرد شناختی

برخلاف بسیاری از عوارض فیزیکی که با درمان آهن بهبود می‌یابند، آسیب‌های وارده به مغز در دوران حساس تکامل (به خصوص ۶ ماهگی تا ۳ سالگی) ممکن است تا حد زیادی غیرقابل برگشت باشند.

• کاهش ضریب هوشی (IQ) و توانایی‌های شناختی: مطالعات پیگیری بلندمدت نشان داده‌اند که کودکانی که در دوران شیرخوارگی دچار کم‌خونی فقر آهن بوده‌اند، در سال‌های بعد از نظر توانایی‌های کلامی، حل مسئله و عملکرد هوشی، نسبت به همسالان خود عقب‌تر هستند.

• افزایش خطر مشکلات عصبی-رفتاری: فقر آهن در اوایل زندگی با افزایش احتمال تشخیص اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD) و سایر مشکلات رفتاری و خلقی در دوران مدرسه مرتبط دانسته شده است.

۲. اختلال در رشد جسمی و تأخیر در بلوغ

آهن برای تولید هورمون‌های رشد و عملکرد مناسب غدد درون‌ریز ضروری است. کمبود مزمن می‌تواند باعث:

• کند شدن یا تأخیر در رشد قدی و وزنی: کودک از منحنی رشد طبیعی خود فاصله می‌گیرد.

• تأخیر در بلوغ (در نوجوانان): به ویژه در دختران نوجوان، فقر آهن می‌تواند بر چرخه قاعدگی و شروع بلوغ تأثیر بگذارد.

۳. عوارض قلبی در موارد شدید

در صورتی که کم‌خونی فقر آهن شدید و مزمن باشد، قلب تحت فشار دائمی قرار می‌گیرد تا کمبود اکسیژن‌رسانی را جبران کند. این امر در نهایت منجر به:

• بزرگی قلب (Cardiomegaly): ضخیم شدن و بزرگ شدن عضلات قلب به دلیل تلاش بیش از حد.

• نارسایی احتقانی قلب (Congestive Heart Failure): کاهش توانایی قلب برای پمپاژ خون کافی برای تأمین نیازهای بدن.

مهم‌ترین و بارزترین علامت‌های زردی نوزاد، زرد شدن پوست و سفیدی چشم‌ها است. این زردی معمولاً از سر شروع شده و به سمت پایین بدن گسترش می‌یابد، به این ترتیب:

1. صورت و سر: اولین ناحیه‌ای که زردی در آن ظاهر می‌شود.

2. سینه و شکم: با افزایش سطح بیلی‌روبین، زردی به سمت تنه نوزاد پیشروی می‌کند.

3. پاها و کف دست و پا: در موارد شدیدتر، زردی به اندام‌های انتهایی نیز می‌رسد.

برای بررسی زردی نوزاد، می‌توانید به آرامی روی پوست نوزاد (معمولاً پیشانی، بینی یا سینه) فشار دهید. اگر پوست در آن ناحیه به رنگ زرد دیده شود، به خصوص پس از برداشتن فشار، نشانه زردی نوزاد است. این روش به خصوص در نور طبیعی بهتر قابل مشاهده است.

علاوه بر زردی پوست و چشم‌ها، برخی علائم دیگر نیز ممکن است همراه با زردی ظاهر شوند که نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارند، زیرا می‌توانند نشانه‌ای از زردی شدید یا یک مشکل زمینه‌ای باشند:

• تب: بالا رفتن دمای بدن نوزاد.

• بی‌حالی و ضعف: نوزاد بیش از حد خواب‌آلوده، بی‌حال و بدون انرژی به نظر می‌رسد.

• مکیدن ضعیف سینه مادر یا شیشه شیر: نوزاد به خوبی شیر نمی‌خورد یا در شیر خوردن ضعیف است.

• گریه‌های با صدای بلند: گریه‌های غیرعادی و بسیار بلند نوزاد.

• کاهش وزن یا عدم افزایش وزن مناسب: نوزاد به اندازه کافی وزن نمی‌گیرد یا وزن کم می‌کند.

• مدفوع کم رنگ یا ادرار تیره: مدفوع رنگ پریده (مانند رنگ خاک رس) یا ادرار تیره نشان‌دهنده مشکلات کبدی یا صفراوی است که نیاز به بررسی فوری دارد.

• سفتی یا شلی غیرعادی بدن: نوزاد ممکن است بیش از حد سفت یا شل به نظر برسد.

• تشنج: در موارد بسیار نادر و شدید زردی، ممکن است تشنج رخ دهد.

زمانی که تشخیص زردی نوزاد انجام می‌ شود شما باید به بررسی نتیجه آزمایش بپردازید. در نظر داشته باشید هر چه عدد زردی بیشتر باشد ممکن است خطرات بیشتری برای نوزاد در پی داشته باشد. پس بالا بودن این عدد خطرساز بوده و ممکن است برای نوزاد بسیار تهدید کننده نیز باشد. در مقابل هرچه این عدد کمتر باشد خطر کمتری نوزاد را تهدید کرده و معمولاً حال عمومی نوزاد نیز بسیار بهتر است. در نظر داشته باشید اگر زردی نوزاد کمتر از عدد ۵ باشد نیازی به مداخله پزشک نیست و نوزاد دارای حال عمومی خوب می‌ باشد. اما بهتر است از روز سوم به صورت مرتب زردی نوزاد چک شود تا این عدد افزایش پیدا نکند.

اگر عدد زردی نوزاد شما در تست زردی نوزاد بین ۱۳ تا ۱۷ باشد باید سریعا به پزشک مراجعه کنید تا پزشک بتواند اقدامات لازم را انجام دهد. شاید برای شما این سوال پیش بیاید که بیشترین شدت درجه زردی در نوزادان و شیرخواران چقدر است. می‌ توان گفت عدد ۲۵ بیشترین شدت درجه زردی است. اگر در تست زردی نوزادان خود عدد ۲۵ را مشاهده کردید باید بسیار نگران شده و سریعاً به پزشک مراجعه کنید. پزشک باید بتواند اقدامات پیشگیرانه را انجام داده و نوزاد شما را درمان کند. وگرنه ممکن است مشکلات زیادی برای نوزاد شما به وجود بیاید‌. اگر نوزاد شما دچار زردی بسیار شدید باشد و درمان به موقع برای او انجام نشود مشکلاتی مانند عقب ماندگی ذهنی برایش به وجود می‌ آید. عقب ماندگی یکی از جدی‌ ترین عوارض این بیماری محسوب می‌ شود.

غذاهای سالم و مفید برای نوزادان عبارتند از:

• شیر مادر: شیر مادر منبع غنی پروتئین، ویتامین‌ها، مواد معدنی و آنتی‌بادی‌هاست و بهترین غذا برای نوزاد محسوب می‌شود.
• غلات کامل: غلاتی مانند برنج قهوه‌ای، گندم کامل، جو دوسر و ارگانیک با فیبر بالا برای هضم سالم مفید هستند.
• سبزیجات: سبزیجات برگ سبز منبع عالی ویتامین A، C، املاح معدنی و آنتی‌اکسیدان‌ها هستند.
• میوه‌ها: میوه‌های تازه منبع ویتامین C و آنتی‌اکسیدان‌های مفیدند. مصرف میوه‌های نرم و پخته شده توصیه می‌شود.
• حبوبات: حبوبات منبع خوب پروتئین گیاهی و فیبرند و برای رشد عالی هستند.
• گوشت و مرغ: گوشت‌های لاغر و مرغ بدون پوست منبع پروتئین حیوانی و آهن هستند.
• تخم مرغ: زرده تخم مرغ منبع پروتئین با کیفیت و ویتامین‌هاست.
• ماهی: ماهی منبع پروتئین، اسیدهای چرب امگا 3 و ویتامین D است.
• روغن‌های سالم: روغن‌های گیاهی مانند زیتون، کانولا و آفتابگردان برای جذب ویتامین‌ها مفیدند.

بنابراین با مصرف متعادل و متنوع این غذاها می‌توان غذای مناسب نوزاد را تامین نمود. البته همیشه باید سن و وضعیت نوزاد را در نظر گرفت.

نکته ی مهم این است که به هیچ عنوان زود تر از ۱۰ دقیقه، دست خود را از روی دماغ کودک برندارید. چرا که باعث می ‌شود خون دماغ کودک شما، با تاخیر بند آید. از جمله کار هایی که می ‌توانید در این زمان انجام دهید، خواندن شعر، کتاب و یا تماشای انیمیشن می ‌باشد.

نکته ی دیگر این است که معمولاً از هر دو سوراخ بینی کودک خونریزی صورت نمی‌ گیرد. بلکه تنها یک سوراخ بینی درگیر می ‌شود. به همین منظور برای اینکه کودک دچار پریشانی نشود، بهتر است که تنها سوراخ دماغی که دچار خونریزی شده است، را با دستمال ببندید. همچنین سعی کنید که کودک بتواند از طریق دماغ نیز تنفس خود را ادامه دهد. بعد از گذشت ۱۰ دقیقه، دستمال را از روی دماغ کودک به آرامی بردارید. اگر که خونریزی قطع شده بود و یا میزان آن بسیار کاهش پیدا کرده بود، می ‌توانید به شستشوی صورت کودک خود بپردازید. در غیر این صورت اگر همچنان خونریزی ادامه داشت و این خونریزی با شدت همراه بود، توصیه می ‌شود که به پزشک معالج مراجعه نمایید. توصیه ‌ای که در این زمان به شما داریم، این است که در راه رسیدن به پزشک معالج، از یک کمپرس سرد در کنار بینی کودک استفاده کنید.