همه چیز درباره زندگی نباتی
حتما شما هم باره اصطلاح زندگی نباتی را شنیده اید. بیشتر افراد این بیماری را با کما اشتباه می گیرند. زندگی نباتی اصطلاحی است که توسط دکتر فرد پلام متخصص مغز و اعصاب آمریکایی و دکتر بریان جنت جراح اسکاتلندی مطرح شد و جایگزین سندرم آپالیک شد. سندرم آپالیک بسیار سخت تر از حالت کما است و فرد بیمار هیچ گونه نشانی از هوشیاری ندارد اما برخی از افراد حرکات غیر ارادی از خود نشان می دهند. علت ایجاد حیات نباتی آسیب شدید و جدی به قشر مخ و کمای عمیق است. در این بیماری فرد هوشیاری خود را به دست می آورد و اگر تا دو سال بیمار از حالت کما خارج نشود دیگر هوشیاری خود را به دست نمی آورد.
زندگی نباتی چیست؟
زندگی نباتی یا حالت غیر هوشیار (Unaware) و بی پاسخ (Unresponsive)، یک بیماری عصبی خاص است. در این بیماری فرد بیمار دارای فشار خون طبیعی است و نفس می کشد. عملکرد دستگاه گوارش طبیعی و بیمار گاها حرکات غیر ارادی انجام می دهد. حرکات غیر ارادی برای پاسخ به محرک های محیطی نیست. حتی چشمان بیمار هم نیمه باز است.
در واقع بیمارانی که در وضعیت زندگی نباتی هستند حالتی بین خواب و بیداری دارند و در حالت بیداری قادر به تعامل با محیط اطراف نیستند. این عارضه در بیشتر مواد در اثر ضربه و آسیب های جدی و یا مسمومیت اتفاق می افتد به طوری که مغز دچار کمبود اکسیژن شدید می شود. در چنین حالتی فقط ساقه مغز فعالیت می کند و فرد دچار حیات نباتی می شود. عملکرد قلب و سیستم تنفس به قوت خود باقی است اما فرد خوداگاهی و توانایی تعامل با محیط اطراف را از دست می دهد.
عوامل به وجود آورنده زندگی نباتی:
همانطور که گفته شد زندگی نباتی زمانی اتفاق می افتند که مغز دچار کمبود اکسیژن شدید شود. اما علت کمبود اکسیژن و حیات نباتی آسیب های مختلفی از قبیل ضربه مغزی، هیپوکسی و ضایعات ساختمانی است.
علائم و وضعیت افراد در زندگی نباتی
زمانی که آسیب جدی به نیمکره های مغز وارد شود فرد به زندگی نباتی دچار می شود. افراد در این شرایط هیچ گونه واکنشی به محرک های بیرونی نمی دهند و توانایی تکلم و درک گفتار دیگران را ندارند. حرکات غیر ارادی که بیمار در این وضعیت دارد اصلا هدفمند نیستند و واکنشی برای محرک های طبیعی نیستند. مثلا ممکن است فرد بیمار دست افراد دیگر را بگیرد و یا هنگام برخورد نور به چشم پلک خود را تکان دهد. این حرکات ارادی و آگاهانه نیستند. در این ضایعه عملکرد شناختی و قدرت تجزیه و تحلیل و تفکر از بین می رود. همچنین این افراد دچار بی اختیاری ادرار و مدفوع و آسیب شدید در عملکرد جنسی می شوند و قدرت بلع ارادی را از دست می دهند.
بیشتر بخوانید : دلایل اصلی ریزش مو در مردان چیست ؟
عوامل تاثیر گذار بر روند زندگی نباتی
شانس بهبود و سیر زندگی نباتی به سه عامل سن، عامل ایجاد کننده بیماری و مدت زمان بیماری بستگی دارد.
اگر این عارضه در سنین پایین رخ دهد شانس بهبودی بیشتر است. چون در افراد جوان عملکرد حرکتی بهتر است. اما تفاوتی در عملکرد شناختی و رفتار و گفتار در گروه های سنی مختلف دیده نشده است.
به طور کلی دو نوع آسیب در ایجاد این بیماری دخیل هستند:
آسیب مغزی غیر تروماتیک (Non Traumatic brain injury
با آسیب به بافت مغز و کمبود اکسیژن این عارضه ممکن است رخ دهد. در ایجاد این عارضه دلایل متعددی از قبیل مصرف دارو بیش از حد و خودسرانه، حمله قلبی، آنسفالیت (Encephalitis)، مننژیت (Meningitis)، مسمومیت، استنشاق دود، نزدیک به غرق شدن، سکته مغزی و آنوریسم (Aneurysm) پاره شده دخیل هستند.
آسیب مغزی تروماتیک (Traumatic brain injury/TBI)
این عارضه در اثر صدمه شدید به سر ایجاد می شود. دلایل ضربه ممکن است تصادف شدید با ماشین، حادثه در محل کار، سقوط از ارتفاع و … باشد.
نکته: میزان بهبودی در انواع تروماتیک بیشتر است.
هر چه زمان کمتری از وقوع این عارضه گذشته باشد شانس بهبودی بیشتر است. البته منظور از بهبودی سلامتی کامل نیست. افرادی که تا حدودی بهبود پیدا میکنند همچنان ناتوان هستند و نمی توانند کارهای خود را انجام دهند.
دلایل زنده نماندن افراد در وضعیت زندگی نباتی
بیمارانی که دچار ضایعه زندگی نباتی می شوند ممکن است تا چند دهه زنده بمانند چون ساقه مغز در این افراد سالم است. اما بر اساس آمارها بیش از 85 درصد این افراد در عرض 5 سال فوت می کنند. زنده ماندن طولانی مدت بیماران بسیار نادر است. برای جلوگیری از ایجاد عوارضی از قبیل ذات الریه، عفونت و نارسایی تنفسی پزشک اقدامات و مراقبت های حمایتی مختلفی را انجام می دهد. اقدماتی از قبیل بهداشت دهان و دندان، بهداشت پوستی، اقدامات موثر برای جلوگیری از زخم بستر، مدیریت عملکرد روده و معده و … می تواند از مشکلات و عوارض بعدی بکاهد.
عوارض زندگی نباتی
بیمارانی که دچار زندگی نباتی هستند تحرک ندارند در نتیجه ممکن است دچار زخم بستر، انقباضات مفصلی و پنومونی احتقانی شوند. با توجه به اینکه بیمار نیاز به کاتتریزاسیون مداوم مثانه دارد در نتیجه در معرض ابتلا به عفونت دستگاه اداری است. عوارض این بیماری می تواند منجر به مرگ ناگهانی شود. اما با روش های مراقبتی می توان تا حدودی از زخم بستر جلوگیری کرد و طول عمر بیمار را افزایش داد.
تفاوت کما و وضعیت نباتی
در کما و زندگی نباتی بیمار هیچ واکنش آگاهانه ای نسبت به محرک های محیطی ندارد و هوشیاری ندارد. در کما بیمار شانس بهبودی دارد. اما حیات نباتی بعد از بیداری از کما رخ می دهد و بیمار شانس بهبود ندارد.
بیشتر بخوانید : دیابت نوع 1 و علت آن
اصول مراقبتی از بیماران زندگی نباتی
در پروسه درمان بیمارانی که به زندگی نباتی دچار شده اند بهبود صد در صدی وجود ندارد و حمایت های مراقبتی تنها جهت محافظت از مغز و دادن زمان برای بهبودی بیمار است. مراقبت های حمایتی باید در جنبه های مختلف زیر انجام شود:
تغذیه
تغذیه بیماران در زندگی نباتی با توجه به شرایط آنها به صورت تغذیه روده ای یا وریدی است. تغذیه مناسب باعث بهبود سریع تر زخم ها، کاهش مرگ و میر و کاهش پاسخ های التهابی و کاتابولیک می شود. معمولا برای بیشتر بیماران تغذیه روده ای انجام می شود. چون این روش غیر تهاجمی تر است و باعث بهبود عملکرد دستگاه گوارش می شود. در تغذیه روده ای خطر نقص ارگان ها و عفونت کاهش پیدا می کند. اما بیمارانی که دچار اختلالات گوارشی هستند باید با روش وریدی تغذیه شوند.
بهداشت
رعایت بهداشت در حین مراقبت های شخصی و تغذیه می تواند بیمار را از انواع میکروب ها و عفونت ها در امان نگه دارد. در هنگام تغذیه بهداشت گاواژ بسیار مهم است.
کنترل وزن
برای جلوگیری از خطرات احتمالی باید وزن بیمار کنترل شود و از کاهش و افزایش ناگهانی جلوگیری شود.
ماساژ بدن بیمار
حرکت بدن بیمار به صورت مداوم از زخم بستر جلوگیری می کند. ماساژ دادن بدن به بهتر شدن جریان خون کمک می کند.
طول عمر افراد در زندگی نباتی
افرادی که دچار زندگی نباتی شده اند طول عمر طولانی ندارند. به طور میانگین این افراد حدود 6 ماه عمر می کنند. به طور کلی وضعیت بیمار و عوامل ایجاد کننده این بیماری در طول عمر افراد دخیل هستند.
سخن آخر
زندگی نباتی در اثر آسیب های مغزی ایجاد می شود و عوامل متعددی در ایجاد آن دخیل هستند. اگر این بیماری دو سال طول بکشد شانس بهبودی وجود ندارد. بیماران هیچ گونه عکس العملی نسبت به محرک های محیطی ندارند و اگر حرکت یا واکنشی داشته باشند غیر ارادی است.
